เครือข่ายประชาชนปกป้องแม่น้ำกก–สาย–รวก–โขง–สาละวิน–กระบุรี นัดรวมพลังวันที่ 22 พฤศจิกายนนี้ ที่อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย เรียกร้องรัฐบาลเร่งแก้ปัญหาสารพิษข้ามพรมแดนอย่างเป็นรูปธรรม พร้อมผลักดันให้เมียนมาและจีนเข้ามามีส่วนร่วมแก้ไขปัญหาที่ต้นเหตุ หลังสถานการณ์ยืดเยื้อเกือบ 2 ปี กระทบระบบนิเวศ ประมง เกษตรกรรม และความเชื่อมั่นของประชาชน เตรียมยื่นข้อเสนอต่อรองนายกรัฐมนตรี พร้อมเรียกร้องแผนดำเนินงานและกรอบเวลาที่ชัดเจน
เชียงราย – 19 พฤศจิกายน 2569 เวลา 15.00 น. ณ พิพิธภัณฑ์ศิลปะร่วมสมัยเมืองเชียงราย ชั้น 2 เครือข่ายประชาชนปกป้องแม่น้ำจากสารพิษข้ามพรมแดน จัดแถลงข่าวเชิญชวนประชาชนร่วมแสดงเจตนารมณ์ “ปกป้องแม่น้ำจากสารพิษข้ามพรมแดน” ในวันที่ 22 พฤศจิกายน 2569 ณ อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย เพื่อเรียกร้องให้รัฐบาลและประเทศที่เกี่ยวข้องเร่งแก้ไขปัญหาสารพิษปนเปื้อนในแม่น้ำอย่างจริงจัง
การแถลงข่าวมีผู้แทนภาคประชาชนและนักวิชาการเข้าร่วม ได้แก่ ดร.สืบสกุล กิจนุกร มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง นายนิวัฒน์ ร้อยแก้ว ประธานกลุ่มรักษ์เชียงของ นายสมเกียรติ เขื่อนเชียงสา นายกสมาคมแม่น้ำเพื่อชีวิต ดร.เนรมิตร จิตรรักษา มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย และ ดร.เกียรติคุณ จันแก่น สมัชชาเชียงรายล้านนาแห่งความสุข

จี้รัฐบาลแก้ปัญหาที่ต้นเหตุ หลังสถานการณ์ยืดเยื้อเกือบ 2 ปี
นายนิวัฒน์ ร้อยแก้ว ประธานกลุ่มรักษ์เชียงของ กล่าวว่า ปัญหาสารพิษปนเปื้อนในแม่น้ำกก สาย รวก และโขง ดำเนินมาเกือบ 2 ปีแล้ว แต่การดำเนินงานของรัฐบาลยังไม่สามารถแก้ไขหรือลดผลกระทบได้อย่างชัดเจน ทั้งการจัดการภายในประเทศและการแก้ไขปัญหาจากแหล่งกำเนิดมลพิษข้ามพรมแดน
สถานการณ์ในปี 2569 มีความรุนแรงมากขึ้น โดยเฉพาะปัญหาคุณภาพน้ำดิบในแม่น้ำสายที่กระทบต่อการผลิตน้ำประปาในอำเภอแม่สาย สะท้อนว่าปัญหาสารปนเปื้อนได้ส่งผลกระทบต่อการดำรงชีวิตของประชาชนโดยตรง
เครือข่ายจึงกำหนดจัดกิจกรรมรวมพลังประชาชนในวันที่ 22 พฤศจิกายน เพื่อเรียกร้องให้รัฐบาลไทยดำเนินมาตรการแก้ไขปัญหาอย่างจริงจัง ครอบคลุมทุกมิติ พร้อมผลักดันให้รัฐบาลเมียนมาและจีน ซึ่งเครือข่ายมองว่ามีความเกี่ยวข้องกับห่วงโซ่อุตสาหกรรมเหมืองแร่ เข้ามามีบทบาทในการแก้ไขปัญหาร่วมกัน
นายนิวัฒน์กล่าวว่า การรวมพลังครั้งนี้ไม่เพียงต้องการเรียกร้องให้รัฐบาลดำเนินการ แต่ยังเป็นการแสดงความเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกันกับประชาชนอำเภอแม่สายที่กำลังได้รับความเดือดร้อน และสร้างความหวังว่าทุกฝ่ายจะร่วมกันแก้ไขปัญหาได้

เตือนวิกฤต 3 ด้าน สิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ และสุขภาพประชาชน
นายสมเกียรติ เขื่อนเชียงสา นายกสมาคมแม่น้ำเพื่อชีวิต กล่าวว่า สถานการณ์สารพิษปนเปื้อนกำลังนำไปสู่วิกฤตสำคัญ 3 ด้าน ได้แก่ วิกฤตสิ่งแวดล้อม วิกฤตเศรษฐกิจชุมชน และความเสี่ยงด้านสุขภาพของประชาชน
ด้านสิ่งแวดล้อม พบข้อกังวลเกี่ยวกับการแพร่กระจายของสารปนเปื้อนจากแม่น้ำกกและแม่น้ำสายไปยังแม่น้ำโขง รวมถึงการสะสมของสารปนเปื้อนในสัตว์น้ำ โดยอ้างถึงข้อมูลการศึกษาของนักวิชาการจากมหาวิทยาลัยนเรศวรและมหาวิทยาลัยแม่โจ้ ซึ่งควรมีการนำผลการศึกษามาเปิดเผยต่อสาธารณะอย่างชัดเจน
นอกจากนี้ ยังมีข้อห่วงใยเกี่ยวกับพื้นที่ชุ่มน้ำและระบบนิเวศบริเวณปากแม่น้ำ รวมถึงแม่น้ำสาขาที่อาจได้รับผลกระทบจากการไหลย้อนของน้ำในช่วงฤดูฝน จึงเสนอให้หน่วยงานรัฐขยายพื้นที่ตรวจสอบคุณภาพน้ำ ตะกอนดิน และสิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศให้ครอบคลุมมากขึ้น
ด้านเศรษฐกิจชุมชน ชาวประมงพื้นบ้านได้รับผลกระทบจากความกังวลของผู้บริโภคเกี่ยวกับความปลอดภัยของปลาในแม่น้ำ ขณะที่เกษตรกรบางพื้นที่เผชิญปัญหาการชะลอหรือยกเลิกการรับซื้อผลผลิตทางการเกษตร เนื่องจากผู้ซื้อขาดความเชื่อมั่น แม้บางพื้นที่ไม่ได้เกี่ยวข้องโดยตรงกับแม่น้ำที่พบปัญหาสารปนเปื้อน
ส่วนด้านสุขภาพ นายสมเกียรติแสดงความกังวลต่อประชาชนในชุมชนริมแม่น้ำกก โดยเฉพาะกลุ่มที่สัมผัสน้ำโดยตรง พร้อมเรียกร้องให้หน่วยงานสาธารณสุขเปิดเผยข้อมูลการตรวจสุขภาพและการเฝ้าระวังผลกระทบอย่างต่อเนื่อง ทั้งนี้ ข้อมูลความผิดปกติทางสุขภาพที่มีการกล่าวถึงยังจำเป็นต้องได้รับการตรวจสอบและยืนยันจากหน่วยงานสาธารณสุขที่เกี่ยวข้อง

ภาคประชาสังคมเรียกร้องคืนแม่น้ำสะอาด ฟื้นฟูชีวิตและความเชื่อมั่นชุมชน
ดร.เกียรติคุณ จันแก่น สมัชชาเชียงรายล้านนาแห่งความสุข กล่าวว่า จากการลงพื้นที่พบปะประชาชนในชุมชนลุ่มน้ำที่ได้รับผลกระทบ สิ่งที่ชาวบ้านต้องการมากที่สุดคือการได้แม่น้ำสะอาดกลับคืนมา เพื่อใช้ในการดำรงชีวิต การเกษตร และเป็นแหล่งอาหารเช่นในอดีต
นอกจากการแก้ไขปัญหาสารปนเปื้อนที่ต้นเหตุแล้ว รัฐบาลจำเป็นต้องให้ความสำคัญกับการฟื้นฟูคุณภาพชีวิตและสภาพจิตใจของประชาชน รวมถึงการสื่อสารข้อมูลที่ชัดเจนเกี่ยวกับความปลอดภัยของน้ำและผลผลิตทางการเกษตร เพื่อไม่ให้เกิดความเข้าใจผิดหรือความขัดแย้งภายในสังคม
พร้อมเรียกร้องให้รัฐบาลดำเนินการแก้ไขปัญหาอย่างต่อเนื่อง ไม่ใช่เพียงลงพื้นที่เมื่อเกิดกระแสข่าว ก่อนที่การติดตามแก้ไขปัญหาจะเงียบหายไป

นักวิชาการชี้ รัฐต้องมีแผนแก้ปัญหาพร้อมกรอบเวลาชัดเจน
ดร.เนรมิตร จิตรรักษา มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย กล่าวว่า ตลอดเกือบ 2 ปีที่ผ่านมา ภาคประชาชนได้จัดเวทีและแสดงพลังเรียกร้องให้รัฐบาลแก้ไขปัญหามาอย่างต่อเนื่อง แต่สถานการณ์กลับขยายผลกระทบจากเรื่องคุณภาพน้ำไปสู่การเกษตร เศรษฐกิจ และการดำรงชีวิตของประชาชน
การเคลื่อนไหววันที่ 22 พฤศจิกายน จึงต้องการให้รัฐบาลมีคำมั่นและแผนปฏิบัติการที่ชัดเจน ไม่ใช่เพียงรับหนังสือร้องเรียน โดยควรกำหนดมาตรการเร่งด่วนและระยะกลาง พร้อมระบุกรอบเวลาการดำเนินงาน เช่น 10 วัน 20 วัน 3 เดือน หรือ 6 เดือน เพื่อให้ประชาชนสามารถติดตามความคืบหน้าได้
ขณะเดียวกัน จังหวัดและรัฐบาลต้องมีมาตรการรองรับกรณีแหล่งน้ำดิบไม่สามารถใช้ผลิตน้ำประปาได้ รวมถึงมาตรการช่วยเหลือเกษตรกรที่ได้รับผลกระทบจากการปฏิเสธรับซื้อผลผลิต และการสื่อสารข้อมูลความปลอดภัยของน้ำและสินค้าเกษตรให้ประชาชนเข้าใจอย่างถูกต้อง

นัดรวมพลถ้ำผาจม 13.00 น. เคลื่อนขบวนสู่ด่านแม่สาย 16.00 น.
ดร.สืบสกุล กิจนุกร มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง เปิดเผยกำหนดการกิจกรรมวันที่ 22 พฤศจิกายน 2569 ว่า จะเริ่มรวมตัวกันเวลา 13.00 น. บริเวณถ้ำผาจม อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย โดยมีการให้ข้อมูลสถานการณ์สารปนเปื้อนแก่คณะกรรมาธิการด้านทรัพยากรน้ำของสภาผู้แทนราษฎรที่มีกำหนดลงพื้นที่ ตามด้วยเวทีเสวนา การปราศรัย และกิจกรรมดนตรีและวัฒนธรรม
จากนั้นเวลาประมาณ 16.00 น. ผู้เข้าร่วมกิจกรรมจะเคลื่อนขบวนจากถ้ำผาจม ผ่านชุมชนและตลาดสายลมจอย ไปยังบริเวณด่านพรมแดนแม่สาย–ท่าขี้เหล็กแห่งที่ 1
เวลา 17.00 น. ตามกำหนดการที่ผู้จัดแถลงข่าวแจ้ง จะมีรองนายกรัฐมนตรีเดินทางมารับหนังสือข้อเรียกร้องจากเครือข่าย พร้อมหารือร่วมกับตัวแทนประชาชน 10 คน ก่อนพบปะพูดคุยกับประชาชนบริเวณหน้าด่านพรมแดน
กิจกรรมจะดำเนินต่อเนื่องถึงเวลาประมาณ 20.00 น. โดยมีการปราศรัย การแสดงดนตรีและวัฒนธรรม รวมถึงการประกาศเจตนารมณ์ร่วมกันของเครือข่ายประชาชน
ทั้งนี้ ผู้จัดระบุว่าได้ประสานหน่วยงานในพื้นที่และยื่นหนังสือแจ้งการชุมนุมต่อสถานีตำรวจภูธรแม่สายแล้ว พร้อมเชิญสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรทุกพรรคการเมืองในจังหวัดเชียงราย และสมาชิกวุฒิสภาที่เกี่ยวข้อง เข้าร่วมรับฟังข้อเรียกร้องของประชาชน
ขยายการเคลื่อนไหวปกป้องแม่น้ำ 6 สายทั่วประเทศ
ดร.สืบสกุลกล่าวเพิ่มเติมว่า การรวมพลังครั้งนี้ไม่ได้จำกัดเฉพาะประชาชนจังหวัดเชียงรายหรืออำเภอแม่สาย แต่ต้องการเชื่อมโยงประชาชนที่ได้รับผลกระทบและมีความห่วงใยต่อแม่น้ำกก สาย รวก โขง สาละวิน และกระบุรี ซึ่งเครือข่ายกำลังติดตามปัญหาสารปนเปื้อนข้ามพรมแดน
เครือข่ายจึงเชิญชวนประชาชนจากทุกภูมิภาคเข้าร่วมกิจกรรม เพื่อแสดงเจตนารมณ์ร่วมกันในการปกป้องทรัพยากรน้ำและเรียกร้องความร่วมมือระหว่างประเทศในการแก้ไขปัญหามลพิษที่ต้นเหตุ
การรวมพลังวันที่ 22 พฤศจิกายนนี้ จึงเป็นอีกความเคลื่อนไหวสำคัญของภาคประชาชนที่ต้องการผลักดันให้ปัญหาสารพิษข้ามพรมแดนได้รับการแก้ไขอย่างเป็นระบบ พร้อมเรียกร้องให้รัฐบาลแสดงความรับผิดชอบผ่านมาตรการที่เป็นรูปธรรม มีกรอบเวลาดำเนินงาน และสามารถตรวจสอบความคืบหน้าได้
ภาพ:ข่าว วรพล ตะติ
