วันที่ 1 ตุลาคม 2569 ที่ห้องประชุมธาราริน โรงแรมแสนโฮเทล อ.เมือง จ.เชียงราย โครงการระบบการผลิตข้าวยั่งยืนแบบองค์รวม หรือ Inclusive Sustainable Rice Landscapes (ISRL) จัดประชุมเชิงปฏิบัติการ “แผนการใช้ที่ดินเชิงภูมินิเวศเพื่อการผลิตข้าวและการเกษตรอย่างยั่งยืน จังหวัดเชียงราย” เปิดพื้นที่ให้เกษตรกร หน่วยงานภาครัฐ นักวิชาการ และผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง ร่วมกันนำข้อมูลจากแผนที่มาเชื่อมกับสภาพพื้นที่จริง เพื่อพัฒนาเป็นแนวทางและแผนปฏิบัติการด้านการเกษตรของจังหวัดเชียงราย
โครงการ ISRL ได้รับการสนับสนุนจาก กองทุน GEF รอบที่ 7 และความร่วมมือจากภาครัฐ องค์กรระหว่างประเทศ และภาคเอกชน ดำเนินงานใน 2 จังหวัดนำร่อง คือ เชียงรายและอุบลราชธานี มีเป้าหมายสนับสนุนการเปลี่ยนผ่านพื้นที่ผลิตข้าว 1 ล้านไร่ สู่ระบบเกษตรที่ยั่งยืน โดยใช้แนวคิดภูมินิเวศหรือ Landscape Approach ครอบคลุมทั้งการจัดการภูมิทัศน์ การฟื้นฟูป่า และพื้นที่ที่มีคุณค่าด้านการอนุรักษ์สูง
คุณสมสวย ปัญญาสิทธิ์ ผู้จัดการโครงการ ISRL กล่าวเปิดกิจกรรมว่า การวางแผนใช้ที่ดินเชิงภูมินิเวศถือเป็นหัวใจสำคัญของการเกษตร เพราะการรับมือกับสภาพภูมิอากาศที่เปลี่ยนแปลงไม่สามารถมองเฉพาะพื้นที่นาได้ แต่ต้องมองทั้งระบบ ตั้งแต่ ป่าไม้ แหล่งน้ำ พื้นที่นา พื้นที่ไร่ ความหลากหลายทางชีวภาพ ไปจนถึงความเป็นอยู่และรายได้ของเกษตรกร
ผู้จัดการโครงการ ISRL ระบุว่า เป้าหมายสำคัญคือทำให้ภาคเกษตรสามารถอยู่ได้อย่างยั่งยืนและลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ พร้อมย้ำถึงความสำคัญของการปกป้องความหลากหลายทางชีวภาพและการเฝ้าระวังสารปนเปื้อนที่อาจเข้าสู่สิ่งแวดล้อมและห่วงโซ่อาหาร
อีกประเด็นที่ถูกหยิบยกขึ้นมาคือ “ข้าวไทยเก่งเรื่องการผลิต แต่ยังมีโจทย์เรื่องการตลาดและการสร้างมูลค่า” โดยคุณสมสวยมองว่า ประเทศไทยมีภูมิปัญญาการทำนาที่มีคุณค่า แต่ความสามารถด้านการแข่งขัน การตลาด และการเพิ่มมูลค่าข้าวยังเป็นเรื่องที่ต้องพัฒนา เพื่อให้ผลผลิตของเกษตรกรสามารถแข่งขันในตลาดได้ดีขึ้นและนำไปสู่คุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นของชาวนา
ข้อมูลประกอบการจัดทำแผนระบุว่า เชียงรายมีพื้นที่เกษตรกรรมประมาณ 3.71 ล้านไร่ หรือ 50.86% ของพื้นที่จังหวัด ในจำนวนนี้เป็นพื้นที่ปลูกข้าวประมาณ 1.32 ล้านไร่ แต่ผลประเมินความเหมาะสมของที่ดินจากพื้นที่เกษตรและพื้นที่ลุ่ม 3.05 ล้านไร่ พบพื้นที่เหมาะสมสูง 34.38% ขณะที่ 51.71% ถูกจัดเป็นพื้นที่ไม่เหมาะสมสำหรับการปลูกข้าว และเมื่อดูเฉพาะพื้นที่ปลูกข้าวปัจจุบัน พบประมาณ 110,244.84 ไร่ หรือ 8.34% อยู่ในพื้นที่ไม่เหมาะสม สะท้อนความจำเป็นที่จะต้องวางแผนการใช้ที่ดินให้สอดคล้องกับศักยภาพของแต่ละพื้นที่ ควบคู่กับเศรษฐกิจ สังคม และวิถีชีวิตชุมชน
สำหรับการจัดทำแผนครั้งนี้ กำหนดภูมิทัศน์เป้าหมายไว้ 5 ประเภท ได้แก่ พื้นที่ผลิตข้าวอย่างยั่งยืน, พื้นที่วนเกษตรและปลูกพืชหลากหลาย, พื้นที่ป่าที่มีคุณค่าการอนุรักษ์สูง (HCVF), พื้นที่บริการด้านความหลากหลายทางชีวภาพ คาร์บอนและน้ำ และพื้นที่ฟื้นฟูและบูรณะป่าไม้ โดยนำข้อมูลการใช้ประโยชน์ที่ดินและข้อมูลเชิงพื้นที่มาวิเคราะห์ร่วมกับกรณีศึกษาจากเกษตรกรและพื้นที่ต้นแบบ
คุณสมสวยเน้นว่า หัวใจของเวทีนี้ไม่ใช่เพียงแผนที่ แต่คือข้อมูลจากคนที่อยู่ในพื้นที่จริง เพราะเกษตรกรและหน่วยงานในเชียงรายรู้ดีที่สุดว่าแต่ละพื้นที่กำลังเผชิญปัญหาอะไร มีศักยภาพอย่างไร และควรทำกิจกรรมใดจึงจะทำให้การเกษตรของเชียงรายดีขึ้น ข้อคิดเห็นจากเวทีจึงจะถูกนำไปประกอบการจัดทำแผนงานและ Road Map ที่สามารถนำไปใช้ได้จริง
ด้านผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.นิอร สิริมงคลเลิศกุล ที่ปรึกษาโครงการ ฯ ได้เสนอกรณีศึกษาจากพื้นที่จริง 3 กรณี ได้แก่ พื้นที่ไร่หมุนเวียน อ.เวียงป่าเป้า, กลุ่มข้าวชุมชนและการใช้ปุ๋ยแบบประหยัด อ.พาน และพื้นที่ภัยพิบัติ อ.เทิง
มึการนำเสนอการสร้างแผนที่ภูมิทัศน์โดย สำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (GISTDA)
ก่อนจะแบ่งกลุ่มวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างแผนที่ ชุมชน ปัญหา และข้อมูลทางสังคม เพื่อนำข้อเสนอจากพื้นที่ไปเชื่อมต่อเป็น Action Plan
ทั้งนี้ แผนการใช้ที่ดินเชิงภูมินิเวศของเชียงรายจะเชื่อมโยงข้อมูลทั้งด้าน การผลิตทางการเกษตร ระบบนิเวศ ความหลากหลายทางชีวภาพ ป่าไม้ น้ำ การลดก๊าซเรือนกระจก เศรษฐกิจ อาชีพ และการมีส่วนร่วมของคนในพื้นที่ โดยผลที่คาดว่าจะได้รับจากกระบวนการครั้งนี้ คือข้อคิดเห็นของเกษตรกรและ Action Plan พ.ศ. 2572–2577 ระยะ 5 ปี เพื่อใช้เป็นแนวทางขับเคลื่อนการผลิตข้าวและการเกษตรอย่างยั่งยืนของจังหวัดเชียงรายต่อไป
#ISRL #เกษตรยั่งยืน #ข้าวเชียงราย #ชาวนาเชียงราย #แผนการใช้ที่ดิน #ภูมินิเวศ #LandscapeApproach #GIZ #GISTDA #เกษตรเชียงราย #การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ #ป่าและน้ำ #ความมั่นคงทางอาหาร #เชียงราย #ข่าวเชียงราย #เป็นข่าว
ความคิดเห็น