ผู้ว่าฯ เชียงรายสั่งรับมือวิกฤตน้ำปนเปื้อน 4 สาย เร่งหาแหล่งน้ำสำรองแม่สาย พร้อมใช้หลักฐานเหมืองต้นน้ำเจรจาเมียนมา

วันที่ 9 พฤศจิกายน 2569 ที่ห้องประชุมสำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัดเชียงราย อำเภอเมืองเชียงราย นายชูชีพ พงษ์ไชย ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย เป็นประธานประชุมคณะกรรมการติดตามและตรวจสอบคุณภาพน้ำแม่น้ำกก แม่น้ำสาย แม่น้ำรวก และแม่น้ำโขง โดยมีหัวหน้าส่วนราชการ นักวิชาการ ภาคประชาสังคม และสื่อมวลชนเข้าร่วมประมาณ 50 คน

การประชุมครั้งนี้เกิดขึ้นท่ามกลางความกังวลต่อสถานการณ์คุณภาพน้ำในแม่น้ำสาย หลังพบปัญหาน้ำขุ่นและสารหนูเกินค่ามาตรฐานในช่วงที่ผ่านมา จนส่งผลกระทบต่อกระบวนการผลิตน้ำประปาในอำเภอแม่สาย ขณะที่หลายฝ่ายเรียกร้องให้รัฐบาลเร่งแก้ไขปัญหาจากแหล่งกำเนิดในพื้นที่ต้นน้ำฝั่งประเทศเมียนมา

ดร.สืบสกุล กิจนุกร อาจารย์สำนักวิชานวัตกรรมสังคม มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง กล่าวว่า ปัญหาคุณภาพน้ำในแม่น้ำสายกำลังน่าเป็นห่วง โดยเฉพาะความขุ่นและการตรวจพบสารหนูในระดับสูง ซึ่งกระทบต่อระบบผลิตน้ำประปา และเกิดปัญหาซ้ำหลายครั้ง สถานการณ์ดังกล่าวสร้างความเสี่ยงต่อประชาชนกว่า 20,000 ครัวเรือนที่พึ่งพาน้ำจากแม่น้ำสายเพื่ออุปโภคบริโภค รวมถึงพื้นที่เกษตรกรรมกว่า 60,500 ไร่ ที่ใช้น้ำจากแม่น้ำสายและแม่น้ำรวก โดยเฉพาะพื้นที่ปลูกข้าวทั้งนาปีและนาปรัง มีผลตรวจพบสารตกค้างในตัวอย่างข้าวและดินเกินค่ามาตรฐาน ซึ่งเป็นประเด็นที่ต้องเร่งตรวจสอบผลกระทบต่อความปลอดภัยของผลผลิตทางการเกษตร รวมถึงความเชื่อมั่นของผู้บริโภคและรายได้เกษตรกร สำหรับสาเหตุของปัญหา นายสืบสกุลเห็นว่าเกี่ยวข้องกับกิจกรรมเหมืองแร่ในพื้นที่ต้นน้ำฝั่งเมียนมา โดยตั้งข้อสังเกตว่าหลังเหตุการณ์น้ำท่วมใหญ่เมื่อปี 2567 แม่น้ำสายยังไม่กลับมาใสเหมือนเดิม ขณะที่พื้นที่ทำเหมืองมีแนวโน้มขยายตัวเข้าใกล้ชายแดนไทย

ดร.สืบสกุล ยังระบุต่อว่า มีเหมืองที่ได้รับอนุญาตจากทางการเมียนมา ได้แก่ เหมืองทองคำ 12 บริษัท เหมืองแมงกานีส 6 บริษัท และเหมืองตะกั่ว 2 บริษัท รวมถึงเหมืองพลวงและดีบุกอีกหลายแห่ง รวมมากกว่า 20 แห่ง นอกจากนี้ ยังเสนอให้ตรวจสอบห่วงโซ่ธุรกิจการนำเข้าและขนส่งแร่ผ่านด่านชายแดนเชียงแสนและแม่สาย โดยเห็นว่าผู้ประกอบการไทยที่เกี่ยวข้องควรมีส่วนร่วมผลักดันมาตรการจัดการสิ่งแวดล้อมกับผู้ขายและผู้ประกอบการเหมืองในประเทศเพื่อนบ้าน

ด้าน น.ส.เพียรพร ดีเทศน์ กรรมการบริหาร Rivers and Rights และเลขาธิการมูลนิธิพัฒนาชุมชนและเขตภูเขา กล่าวว่า จากข้อมูลการติดตามพื้นที่ต้นน้ำสาย พบกิจกรรมเหมืองแร่ทั้งกลางลำน้ำและริมลำน้ำสาขาอย่างน้อย 12 แห่ง โดยบางแห่งสามารถมองเห็นได้จากฝั่งประเทศไทย น.ส.เพียรพรเห็นว่า ขณะนี้ประเทศไทยมีข้อมูลสำคัญที่สามารถนำไปประกอบการเจรจากับทางการเมียนมาได้แล้ว ทั้งผลตรวจคุณภาพน้ำ 23 ครั้งจากกรมควบคุมมลพิษและสำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 1 ภาพถ่ายกิจกรรมเหมืองจากพื้นที่จริง และภาพถ่ายดาวเทียมของสำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ หรือ GISTDA ข้อมูลเหล่านี้ควรถูกรวบรวมเป็นหลักฐานอย่างเป็นระบบ เพื่อใช้ผลักดันให้มีการตรวจสอบและควบคุมกิจกรรมเหมืองที่อาจก่อมลพิษข้ามพรมแดน นอกจากนี้ ยังมีข้อมูลการเกิดเหมืองใหม่ในพื้นที่ต้นน้ำสายและต้นน้ำกกอย่างน้อย 3 แห่งในช่วงฤดูฝนที่ผ่านมา รวมถึงกิจกรรมเหมืองแร่แรร์เอิร์ธในพื้นที่เมืองสาด ซึ่งเป็นประเด็นที่ต้องเฝ้าระวังผลกระทบต่อชุมชนและพื้นที่เกษตรกรรม และเสนอให้รัฐบาลยกระดับปัญหาสารปนเปื้อนในแม่น้ำชายแดนเป็นประเด็นความมั่นคงของประเทศ เนื่องจากเกี่ยวข้องกับสุขภาพประชาชน แหล่งน้ำเพื่อการอุปโภคบริโภค ความมั่นคงทางอาหาร และการใช้ทรัพยากรธรรมชาติร่วมกันระหว่างประเทศ

นายชูชีพ พงษ์ไชย ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย กล่าวว่า ปัญหาคุณภาพน้ำแม่น้ำสายที่กระทบต่อการผลิตน้ำประปาได้รับการยกระดับเป็นประเด็นสำคัญที่รัฐบาลและกระทรวงมหาดไทยติดตามอย่างใกล้ชิด อย่างไรก็ตาม แผนพัฒนาแหล่งน้ำเดิมหลายโครงการยังไม่สามารถรองรับสถานการณ์ฉุกเฉินได้ทัน ทั้งข้อเสนอเปลี่ยนแหล่งน้ำดิบสำหรับผลิตน้ำประปาแม่สาย มาตรการแก้ไขปัญหา 5 จุดที่ใช้งบประมาณผูกพันและคาดว่าจะแล้วเสร็จปลายปี 2570 รวมถึงโครงการโรงกรองน้ำเชียงแสนที่มีความคืบหน้าประมาณ 50% และโครงการแหล่งน้ำดอยแม่คำที่อยู่ระหว่างเสนอผ่านกระทรวง ผู้ว่าราชการจังหวัดจึงสั่งให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องปรับแผนจากการแก้ปัญหาระยะกลางและระยะยาว มาเพิ่มมาตรการเฉพาะหน้า โดยเฉพาะการเตรียมน้ำสำรองสำหรับประชาชน หากเกิดเหตุแม่น้ำสายขุ่นจนไม่สามารถนำมาผลิตน้ำประปาได้อีก

เปิด 5 มาตรการเร่งด่วน รับมือวิกฤตน้ำแม่สาย 1. ใช้กลไกชายแดนเจรจาเมียนมา มอบหมายให้มณฑลทหารบกที่ 37 ใช้กลไกคณะกรรมการชายแดนส่วนท้องถิ่น หรือ TBC ประสานเจรจากับฝ่ายท่าขี้เหล็ก ประเทศเมียนมา เพื่อหารือผลกระทบจากกิจกรรมในพื้นที่ต้นน้ำ พร้อมประสานกระทรวงการต่างประเทศและสถานเอกอัครราชทูตไทย ณ กรุงย่างกุ้ง เพื่อผลักดันการแก้ไขปัญหาในระดับที่สูงขึ้น โดยคำนึงถึงสถานการณ์และความซับซ้อนของพื้นที่ชายแดน

2. เตรียมแผนฉุกเฉินจัดหาน้ำให้ประชาชน สั่งการให้สำนักงานป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยจังหวัดเชียงราย ร่วมกับอำเภอแม่สาย จัดทำแผนเผชิญเหตุแบบบูรณาการ ไม่พึ่งพาเฉพาะแผนของการประปาส่วนภูมิภาค แต่ต้องเตรียมระบบจัดหาและแจกจ่ายน้ำให้ประชาชนเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน พร้อมเร่งพิจารณาขั้นตอนการประกาศเขตภัยพิบัติและประสานกรมบัญชีกลาง เพื่อหาแนวทางใช้งบประมาณฉุกเฉินตามระเบียบที่เกี่ยวข้องให้สามารถช่วยเหลือประชาชนได้ทันเวลา

3. เร่งจัดทำข้อเสนอถึงกระทรวงมหาดไทย มอบหมายให้นายประเสริฐ จิตต์พลีชีพ รองผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย ประชุมคณะทำงานชุดเล็ก เพื่อสรุปมาตรการเร่งด่วนเสนอต่อปลัดกระทรวงมหาดไทยภายในช่วงบ่ายวันที่ 9 พฤศจิกายน พร้อมประสานผู้บริหารการประปาส่วนภูมิภาคและหน่วยงานระดับกระทรวงเพื่อเร่งแก้ไขปัญหา

4. หาแหล่งน้ำบาดาลเสริมระบบประปา ประสานสำนักทรัพยากรน้ำบาดาล เขต 1 (ลำปาง) และกรมทรัพยากรน้ำบาดาล เพื่อประเมินความเป็นไปได้ในการจัดหาแหล่งน้ำบาดาลและงบประมาณฉุกเฉินมาเสริมระบบน้ำประปาแม่สาย ระหว่างรอโครงการพัฒนาแหล่งน้ำระยะยาว

5. เปิดข้อมูลคุณภาพน้ำให้ประชาชนรับทราบ มอบหมายให้ฝ่ายประชาสัมพันธ์จังหวัดใช้ศูนย์ข้อมูลร่วม หรือ JIC (Joint Information Center) เป็นช่องทางสื่อสารสถานการณ์อย่างต่อเนื่อง ทั้งผลตรวจคุณภาพน้ำ ตะกอนดิน และมาตรการช่วยเหลือ เพื่อให้ประชาชนเข้าถึงข้อมูลที่ถูกต้องและตรวจสอบได้

ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงรายยังเน้นย้ำให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องทำงานร่วมกันอย่างเป็นระบบ ไม่แยกดำเนินการเฉพาะหน่วยงานเหมือนที่ผ่านมา โดยต้องจัดทำทั้งแผนรับมือฉุกเฉินและแผนแก้ไขระยะยาวควบคู่กัน นอกจากการจัดหาน้ำสำรองแล้ว ยังให้ตรวจสอบและดูแลสุขภาพประชาชนที่อาจได้รับผลกระทบจากปัญหาคุณภาพน้ำ รวมถึงรวบรวมข้อมูลผลกระทบด้านเกษตรกรรม เศรษฐกิจ สิ่งแวดล้อม และสุขภาพ เพื่อใช้ประกอบการกำหนดมาตรการช่วยเหลือ ขณะเดียวกัน จังหวัดจะรวบรวมหลักฐานและข้อมูลจากหน่วยงานรัฐ นักวิชาการ และภาคประชาสังคม เพื่อใช้ประกอบการหารือกับทางการเมียนมาผ่านกลไกชายแดนและช่องทางการทูต การประชุมครั้งนี้จึงเป็นการขยับจากการติดตามตรวจวัดสารปนเปื้อน ไปสู่การวางมาตรการรับมือผลกระทบที่เกิดขึ้นกับประชาชนโดยตรง พร้อมผลักดันให้แก้ปัญหาจากกิจกรรมในพื้นที่ต้นน้ำ ซึ่งเป็นประเด็นที่ต้องอาศัยความร่วมมือข้ามพรมแดน อย่างไรก็ตาม ข้อกล่าวถึงแหล่งกำเนิดมลพิษจากกิจกรรมเหมืองและข้อมูลสารตกค้างในผลผลิตทางการเกษตรยังจำเป็นต้องตรวจสอบกับผลวิเคราะห์และหลักฐานทางวิชาการที่เกี่ยวข้องเพิ่มเติม เพื่อระบุแหล่งกำเนิดและระดับความเสี่ยงได้อย่างชัดเจน

ภาพ: ณัฐวุฒิ รัศมี , ธวัชชัย เป็งพยอม

#เชียงราย #แม่สาย #แม่น้ำกก #แม่น้ำสาย #แม่น้ำรวก #แม่น้ำโขง #สารหนู #สารโลหะหนัก #น้ำปนเปื้อน #น้ำประปาแม่สาย #เหมืองแร่เมียนมา #มลพิษข้ามพรมแดน #แหล่งน้ำสำรอง #สิ่งแวดล้อมเชียงราย #ข่าวเชียงราย #เป็นข่าว #คุณก็เป็นข่าวได้