www.penkhao.com
เชียงราย – เมื่อแม่น้ำที่เคยหล่อเลี้ยงชีวิตผู้คนกำลังเผชิญปัญหาสารปนเปื้อน ศิลปินเชียงรายจึงนำเรื่องราวของสายน้ำมาถ่ายทอดผ่านงานศิลปะร่วมสมัย ในนิทรรศการ “CHIANG RAI RIVER BASIN, NOW! ลุ่มน้ำเชียงราย บัดเดี๋ยวนี้!” ที่พิพิธภัณฑ์ศิลปะร่วมสมัยเมืองเชียงราย (CCAM ขัวศิลปะ) ชวนประชาชนมาชมผลงานศิลปิน พร้อมทำความเข้าใจปัญหาสิ่งแวดล้อมที่กำลังส่งผลต่อแม่น้ำกก สาย รวก โขง และวิถีชีวิตคนริมฝั่ง เปิดให้เข้าชมถึงวันที่ 20 พฤศจิกายน 2569
นิทรรศการ “ลุ่มน้ำเชียงราย บัดเดี๋ยวนี้!” จัดขึ้นระหว่างวันที่ 10 ตุลาคม – 20 พฤศจิกายน 2569 โดยสมาคมขัวศิลปะ รวบรวมผลงานของศิลปิน นักวิจัย และชุมชนที่ทำงานเกี่ยวกับแม่น้ำและสิ่งแวดล้อม นำเสนอผ่านภาพวาด ประติมากรรม ผ้าทอ และงานศิลปะที่เปิดโอกาสให้ผู้ชมมีส่วนร่วม
นิทรรศการต้องการชวนผู้ชมมองแม่น้ำให้มากกว่าแหล่งน้ำสำหรับกิน ใช้ และทำการเกษตร เพราะแม่น้ำยังเป็นแหล่งอาหาร ความทรงจำ วัฒนธรรม และชีวิตของผู้คนหลายชั่วอายุคน
แต่วันนี้แม่น้ำหลายสายในเชียงรายกำลังเผชิญปัญหาสารปนเปื้อนจากกิจกรรมต้นน้ำ รวมถึงผลกระทบจากการพัฒนาและการจัดการทรัพยากรน้ำที่เปลี่ยนแปลงวิถีชีวิตของชุมชน
เปลี่ยนปัญหาสารพิษในแม่น้ำให้กลายเป็นงานศิลปะที่จับต้องได้
ภายในนิทรรศการมีผลงานหลายชิ้นที่สะท้อนปัญหาสิ่งแวดล้อมในลุ่มน้ำเชียงราย
“Arsenic Bombs” โดย ธ.ดา.แล๊ป นำข้อมูลคุณภาพน้ำจริงมาใช้สร้างผลงานศิลปะ เพื่อสื่อให้เห็นภัยเงียบของสารหนูและสารปนเปื้อนที่เกี่ยวข้องกับกิจกรรมเหมืองแร่ ชวนผู้ชมตั้งคำถามถึงความปลอดภัยของแม่น้ำที่ประชาชนต้องใช้ในชีวิตประจำวัน
“นัยแม่น้ำ” โดย ธนนันท์ ใจสว่าง ถ่ายทอดเรื่องราวแม่น้ำกกผ่านประติมากรรมปลาแด้ขนาดใหญ่ ใช้สีย้อมธรรมชาติและพืชพรรณริมน้ำเป็นส่วนประกอบ พร้อมเปิดโอกาสให้ผู้ชมร่วมปักชุนผืนผ้า เปรียบเสมือนการช่วยกันซ่อมแซมบาดแผลของสายน้ำ
“FloodMoNs” โดย กฤษฎางค์ อินทะสอน นำภาพจำจากเหตุการณ์น้ำท่วมแม่สาย มลพิษ และสิ่งแปลกปลอมในแม่น้ำ มาสร้างเป็นสัตว์ประหลาดในจินตนาการ สะท้อนความหวาดกลัวและความไม่แน่นอนที่ประชาชนต้องเผชิญ
“บ่ม่วน” โดย อัญชลี ธีระโคตร ใช้ผืนผ้าทอไล่เฉดสีและเรื่องราวแก่งหินคอนผีหลง สะท้อนปัญหาแม่น้ำโขงที่ขาดตะกอนตามธรรมชาติ ซึ่งส่งผลต่อระบบนิเวศและพื้นที่ริมฝั่ง
“ไมซอง” โดย อุบัติสัตย์ X ช่างทอผ้าศรีดอนชัย เชื่อมโยงเรื่องการทำเหมืองแร่หายากหรือแรร์เอิร์ธ เข้ากับห่วงโซ่อุปทานระดับโลก ผ่านการทำงานร่วมกับชุมชนช่างทอผ้าไทลื้อศรีดอนชัย อำเภอเชียงของ
ขณะที่ “นโยบายสำเร็จรูป” โดย ไส้ติ่ง : โซไซตี้ นำเรื่องราวทรัพยากรและประวัติศาสตร์ของพื้นที่ชุ่มน้ำเวียงหนองหล่มมาบรรจุในกระป๋อง เพื่อชวนตั้งคำถามถึงนโยบายและการใช้งบประมาณจัดการน้ำของภาครัฐที่อาจไม่สอดคล้องกับวิถีชีวิตชุมชน
นอกจากนี้ ยังมีผลงาน “Three Pillows” ที่สะท้อนความทรงจำของชุมชนไทลื้อและผลกระทบจากสิ่งปลูกสร้างขวางลำน้ำโขง รวมถึงภาพจิตรกรรมชุด “ฉากสุดท้ายที่ผาได” โดยสุวัฒน์ อาวุธ วิจิตร นาเมืองรักษ์ เอกชัย ลวดสูงเนิน และมอค (ถนอม กองจันทร์) ซึ่งบันทึกความงามและความทรงจำของแก่งหินริมแม่น้ำโขง ท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงจากโครงการเขื่อนและปัญหาสิ่งแวดล้อม
ไม่ใช่แค่ภาพวาด แต่มีข้อมูลจริงของแม่น้ำปนเปื้อน
อีกส่วนสำคัญของนิทรรศการคือการนำข้อมูลสถานการณ์แม่น้ำกก สาย รวก และโขง มาเชื่อมโยงกับผลงานศิลปะ เพื่อให้ผู้ชมเห็นว่าปัญหาที่ศิลปินนำเสนอไม่ใช่เพียงเรื่องในจินตนาการ แต่เกี่ยวข้องกับชีวิตของประชาชนในพื้นที่จริง
ข้อมูลประกอบนิทรรศการอ้างอิงผลตรวจคุณภาพน้ำครั้งที่ 22 ของกรมควบคุมมลพิษ ซึ่งพบสารหนูเกินค่ามาตรฐานในหลายจุดของแม่น้ำกก แม่น้ำรวก และแม่น้ำโขง ขณะที่แม่น้ำสายมีรายงานพบทั้งสารหนูและตะกั่วเกินมาตรฐานในจุดตรวจที่ระบุ
ตัวอย่างเช่น จุดตรวจบ้านหัวฝาย อำเภอแม่สาย มีรายงานค่าสารหนู 0.284 มิลลิกรัมต่อลิตร และตะกั่ว 0.266 มิลลิกรัมต่อลิตร โดยข้อมูลนิทรรศการระบุค่ามาตรฐานตะกั่วไม่เกิน 0.05 มิลลิกรัมต่อลิตร
ข้อมูลเหล่านี้สะท้อนความจำเป็นในการติดตามคุณภาพน้ำอย่างต่อเนื่อง โดยค่าที่ตรวจพบเป็นข้อมูลจากช่วงเวลาและจุดเก็บตัวอย่างที่กำหนด ไม่ได้หมายความว่าน้ำทุกจุดหรือทุกช่วงเวลามีค่าปนเปื้อนเท่ากัน
เกษตรกรหลายหมื่นไร่กังวลเรื่องน้ำ ขณะที่ประชาชนต้องการตรวจสารพิษให้รวดเร็ว
ข้อมูลประกอบนิทรรศการยังระบุถึงพื้นที่เกษตรในลุ่มน้ำกกประมาณ 58,723 ไร่ และพื้นที่เกษตรที่เกี่ยวข้องกับระบบน้ำสายประมาณ 60,500 ไร่ ซึ่งต้องเผชิญความกังวลเรื่องคุณภาพน้ำที่นำมาใช้เพาะปลูก
ขณะเดียวกัน ยังมีการนำเสนอข้อมูลการตรวจสารหนูอนินทรีย์ในประชาชน โดยอ้างอิงผลตรวจของกรมควบคุมโรคที่พบผู้มีค่าเกินเกณฑ์จำนวน 15 รายในหลายอำเภอของจังหวัดเชียงราย ซึ่งเป็นข้อมูลที่ควรมีการติดตามประเมินสุขภาพและตรวจสอบสาเหตุการได้รับสารอย่างต่อเนื่อง
ส่วนข้อมูลจากสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเชียงรายที่นิทรรศการนำเสนอ ระบุผลตรวจตัวอย่างน้ำประปาหมู่บ้าน พืชผัก ผลไม้ และปลา รวม 40 ตัวอย่าง พบสารโลหะหนักไม่เกินค่ามาตรฐานที่กำหนดในตัวอย่างที่ตรวจ
อย่างไรก็ตาม ข้อมูลประกอบนิทรรศการสะท้อนข้อจำกัดเรื่องระยะเวลารอผลตรวจที่อาจใช้เวลาประมาณ 1–2 เดือน เนื่องจากต้องส่งตัวอย่างไปตรวจนอกจังหวัด ทำให้เกิดข้อเรียกร้องให้เชียงรายมีศูนย์ตรวจสารโลหะหนักของตนเอง
ประเด็นเหล่านี้จึงไม่ได้เกี่ยวข้องเพียงความปลอดภัยของน้ำ แต่ยังเชื่อมโยงกับอาชีพเกษตรกร ความมั่นคงทางอาหาร และสุขภาพของประชาชนในระยะยาว
ชวนคนเชียงรายมาดูแม่น้ำผ่านสายตาศิลปิน ก่อนปิดนิทรรศการ 20 พฤศจิกายน
นิทรรศการครั้งนี้มี พจวรรณ พันธ์จินดา และฉัตร์ณพัฒน์ ปัญญาเพชร เป็นภัณฑารักษ์ อำนวยการจัดนิทรรศการโดยสมาคมขัวศิลปะ พร้อมความร่วมมือจากองค์กรด้านศิลปะ สิ่งแวดล้อม สถาบันการศึกษา และเครือข่ายชุมชน
การจัดแสดงยังเป็นการนำผลงานเกี่ยวกับเชียงรายที่เคยไปจัดแสดงในกรุงเทพมหานครกลับมาสู่พื้นที่ต้นเรื่อง เพื่อให้ประชาชนในจังหวัดได้เห็นเรื่องราวของตนเองผ่านมุมมองของศิลปิน
ผู้จัดงานต้องการให้ศิลปะเป็นพื้นที่เปิดบทสนทนาเกี่ยวกับอนาคตของแม่น้ำ และชวนให้ประชาชนร่วมคิดว่าจะฟื้นฟูและดูแลทรัพยากรธรรมชาติที่หล่อเลี้ยงชีวิตคนเชียงรายได้อย่างไร
สำหรับผู้สนใจงานศิลปะหรือกำลังติดตามปัญหาแม่น้ำปนเปื้อน นี่เป็นอีกหนึ่งนิทรรศการที่ชวนให้เข้าใจวิกฤตสิ่งแวดล้อมผ่านภาพ เรื่องเล่า และผลงานสร้างสรรค์ โดยไม่จำเป็นต้องมีพื้นฐานด้านศิลปะก็สามารถเข้าชมได้
ข้อมูลการเข้าชมนิทรรศการ
เหลือเวลาอีกไม่กี่วันก่อนปิดนิทรรศการ 20 พฤศจิกายนนี้ ชวนชาวเชียงรายและผู้สนใจแวะไปชมผลงานศิลปะ พร้อมรับฟังเรื่องราวของสายน้ำที่กำลังเผชิญความเปลี่ยนแปลง
#เชียงราย #ขัวศิลปะ #ลุ่มน้ำเชียงรายบัดเดี๋ยวนี้ #ChiangRaiRiverBasinNow #นิทรรศการศิลปะ #ศิลปะเชียงราย #แม่น้ำกก #แม่น้ำสาย #แม่น้ำรวก #แม่น้ำโขง #สารหนู #สารโลหะหนัก #เหมืองแร่ #มลพิษข้ามพรมแดน #สิ่งแวดล้อมเชียงราย #ข่าวเชียงราย #เป็นข่าว #คุณก็เป็นข่าวได้