เปิดปมแพขุดกลางน้ำโขงฝั่งลาว! “นิวัตน์” ยืนยันลักษณะคล้ายร่อนทอง ห่วงสารพิษกระทบไทย–ลาว นักกฎหมายจี้ตรวจสอบผ่านกลไก MRC

วันที่ 14 พฤศจิกายน 2569 ผู้สื่อข่าวลงพื้นที่ท่าเรือบ้านเมืองกาญจน์ ตำบลริมโขง อำเภอเชียงของ จังหวัดเชียงราย เพื่อติดตามกรณีเครือข่ายภาคประชาชนและองค์กรเอกชนแสดงความกังวลเกี่ยวกับกิจกรรมขุดตักในแม่น้ำโขงฝั่งลาว ซึ่งมีรายงานว่าพบในหลายจุดตั้งแต่แขวงบ่อแก้วไปจนถึงบริเวณเมืองปากแบง แขวงอุดมไชย สปป.ลาว

บริเวณที่เป็นประเด็นอยู่ฝั่งบ้านปากงาว เมืองห้วยทราย แขวงบ่อแก้ว ตรงข้ามบ้านเมืองกาญจน์ โดยจากการสังเกตการณ์ในวันดังกล่าว พบรถแบ็กโฮและรถบรรทุก 2 คันจอดอยู่ในพื้นที่ แต่ไม่พบการขุดตักหรือคนงานปฏิบัติงานในช่วงเวลาที่ผู้สื่อข่าวลงพื้นที่

ก่อนหน้านี้ สื่อวิทยุและโทรทัศน์ในแขวงบ่อแก้วได้เผยแพร่ข้อมูลโต้แย้งข้อกล่าวหาเรื่องเหมืองทอง โดยระบุว่าเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องของแขวงเข้าตรวจสอบพื้นที่เมื่อวันที่ 6 พฤศจิกายน 2569 และพบว่าเป็นการขุดทราย ไม่ใช่เหมืองทองคำ อีกทั้งไม่มีการใช้สารเคมี ทรายที่ขุดได้นำไปใช้ในโครงการก่อสร้างถนนและสิ่งปลูกสร้างของหน่วยงานในแขวงบ่อแก้ว

“นิวัตน์” แย้งไม่ใช่แพดูดทรายทั่วไป ชี้มีการขุดหินขึ้นสายพานและฉีดน้ำ

นายนิวัตน์ ร้อยแก้ว ประธานกลุ่มรักษ์เชียงของ กล่าวระหว่างลงพื้นที่ว่า จากการติดตามกิจกรรมบริเวณดังกล่าวมาระยะหนึ่ง พบลักษณะการทำงานที่แตกต่างจากการดูดทรายทั่วไป จึงเชื่อว่าอาจเป็นกิจกรรมร่อนทองคำ

นายนิวัตน์อธิบายว่า เครื่องจักรที่พบมีการใช้รถแบ็กโฮขุดตักหินและวัสดุจากท้องน้ำขึ้นสู่สายพาน ก่อนผ่านกระบวนการฉีดน้ำ รวมทั้งมีการเคลื่อนย้ายจุดขุดตักออกไปถึงบริเวณกลางแม่น้ำ ซึ่งเป็นลักษณะที่เขามองว่าสอดคล้องกับกระบวนการร่อนทองมากกว่าการดูดทรายเพื่อก่อสร้าง

“อยากให้ทุกคนดูว่าลักษณะของแพและเครื่องจักรเป็นอย่างไร มันไม่ใช่การขุดทรายตามปกติ มีการขุดหินขึ้นมาใส่สายพานแล้วฉีดน้ำ และยังเคลื่อนย้ายจุดขุดออกไปกลางแม่น้ำโขง” นายนิวัตน์กล่าว

ห่วงตะกอนฟุ้งกระจาย กระทบแหล่งหาปลาร่วมกันของคนสองฝั่ง

นายนิวัตน์ระบุว่า สิ่งที่น่ากังวลไม่ใช่เพียงการขุดตัก แต่รวมถึงการรบกวนตะกอนและวัสดุท้องน้ำ ซึ่งอาจทำให้สารปนเปื้อนที่สะสมอยู่ฟุ้งกระจายกลับเข้าสู่แม่น้ำ หากพื้นที่ดังกล่าวมีสารโลหะหนักสะสมอยู่จริง

นอกจากนี้ หากเป็นกิจกรรมร่อนทอง ยังจำเป็นต้องตรวจสอบว่ามีการใช้สารเคมีในกระบวนการผลิตหรือไม่ และมีมาตรการป้องกันการปล่อยน้ำเสียลงแม่น้ำอย่างไร

รวมทั้งผลกระทบต่อพื้นที่หาปลาของชาวบ้าน โดยบริเวณหาดแห่เป็นพื้นที่ที่ชุมชนไทยและลาวใช้ประโยชน์ร่วมกัน ชาวบ้านเรียกพื้นที่หาปลาลักษณะนี้ว่า “ลั้ง” ซึ่งมีการใช้เครื่องมือประมงพื้นบ้าน เช่น การไหลมองหรือปล่อยตาข่าย เมื่อมีการขุดตักหินและเปลี่ยนสภาพท้องน้ำ อาจทำให้ชาวประมงไม่สามารถใช้เครื่องมือหาปลาในบริเวณเดิมได้ตามปกติ

“พื้นที่ตรงนี้เป็นที่หาปลาของคนทั้งสองฝั่ง พี่น้องไทยและลาวใช้ร่วมกัน แต่เมื่อหินถูกขุดขึ้นมา สภาพพื้นที่เปลี่ยนไป เครื่องมือหาปลาที่เคยใช้ก็ใช้ไม่ได้เหมือนเดิม” นายนิวัตน์กล่าว

นอกจากนี้ ชาวบ้านฝั่งไทยยังได้รับความเดือดร้อนจากเสียงเครื่องจักรที่เคยทำงานต่อเนื่องทั้งกลางวันและกลางคืน โดยมีประชาชนในชุมชนใกล้เคียงสอบถามถึงที่มาของเสียงดังกล่าว

กังวลเขื่อนปากแบงทำให้น้ำไหลช้า เสี่ยงสะสมตะกอนปนเปื้อน

ประธานกลุ่มรักษ์เชียงของกล่าวอีกว่า กิจกรรมขุดตักลักษณะนี้ไม่ได้เพิ่งเกิดขึ้น แต่จากการติดตามของเครือข่ายพบการขยายตัวตามแนวแม่น้ำโขงฝั่งลาวในช่วงประมาณ 2–3 ปีที่ผ่านมา ตั้งแต่พื้นที่ใกล้โครงการเขื่อนปากแบง ก่อนขยับขึ้นมาทางตอนเหนือ

ทำให้เกิดความกังวลว่าหากโครงการเขื่อนปากแบงก่อสร้างแล้วเสร็จและเกิดพื้นที่น้ำกักเก็บเหนือเขื่อน อาจทำให้กระแสน้ำไหลช้าลงและเกิดการสะสมของตะกอน รวมถึงสารปนเปื้อนที่ไหลมาจากลำน้ำสาขา

ส่งหนังสือถึงรัฐบาลแล้ว เรียกร้องใช้กลไกชายแดนและ MRC

นายนิวัตน์เปิดเผยต่อว่า เครือข่ายภาคประชาชนได้ส่งหนังสือแจ้งข้อกังวลไปยังนายกรัฐมนตรี กระทรวงการต่างประเทศ กรมสนธิสัญญาและกฎหมาย และสำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ (สทนช.) เพื่อขอให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องรับทราบและดำเนินการ

ส่วน ฝ่ายปกครองในพื้นที่ได้รับทราบปัญหาแล้ว และอยู่ระหว่างพิจารณาแนวทางประสานงานตามกลไกความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ และเสนอให้ใช้ทั้งกลไกความร่วมมือชายแดนไทย–ลาว และคณะกรรมาธิการแม่น้ำโขง หรือ MRC ซึ่งมีประเทศสมาชิก ได้แก่ ไทย ลาว กัมพูชา และเวียดนาม เพื่อหารือปัญหาที่อาจกระทบต่อแม่น้ำสายหลักร่วมกัน

“เราไม่ได้พูดเรื่องนี้เพื่อต้องการทะเลาะกับใคร แต่ต้องการให้มีการแก้ไข เพราะแม่น้ำเป็นชีวิตของผู้คนทั้งสองฝั่ง และสารพิษไม่ได้เลือกว่าจะกระทบคนประเทศไหน” นายนิวัตน์กล่าว

นักกฎหมาย มฟล. เตือนการขุดสันดอนอาจกระทบร่องน้ำลึกและเขตแดน

ด้านอาจารย์อริศรา เหล็กคำ อาจารย์ประจำสำนักวิชานิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง กล่าวว่า กิจกรรมขุดตักบริเวณสันดอนในแม่น้ำโขงมีประเด็นที่ต้องตรวจสอบทั้งด้านสิ่งแวดล้อมและความมั่นคงชายแดน

เนื่องจากบริเวณแม่น้ำโขงที่เป็นพรมแดนไทย–ลาวมหลักเกณฑ์การกำหนดเขตแดนที่เกี่ยวข้องกับร่องน้ำลึก การขุดตักและเปลี่ยนแปลงสภาพสันดอนจึงอาจส่งผลต่อการไหลของน้ำ การตกตะกอน และสภาพร่องน้ำ รวมถึงการเดินเรือ

อาจารย์อริศราระบุว่า หากการขุดตักทำให้สันดอนหรือร่องน้ำเปลี่ยนแปลง จำเป็นต้องตรวจสอบผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นต่อพื้นที่ชายแดน โดยไม่ควรมองว่าเป็นเพียงกิจกรรมขุดทรายทั่วไป

ขณะเดียวกัน ยังมีข้อสงสัยว่าการขุดทรายดังกล่าวอาจเกี่ยวข้องกับการร่อนทองหรือมีการใช้สารเคมีหรือไม่ ซึ่งต้องให้หน่วยงานที่มีอำนาจตรวจสอบและเปิดเผยข้อเท็จจริง

เสนอเก็บตัวอย่างน้ำ–ตะกอน ตรวจสอบใบอนุญาตและการใช้สารเคมี

อาจารย์อริศราเสนอว่า หน่วยงานไทยและลาวควรร่วมกันตรวจสอบให้ชัดเจนว่ากิจกรรมดังกล่าวเป็นการขุดทราย การร่อนทอง หรือกิจกรรมประเภทใด มีใบอนุญาตหรือสัมปทานถูกต้องหรือไม่ และมีการใช้สารเคมีที่อาจเป็นอันตรายต่อแม่น้ำหรือไม่

พร้อมเสนอให้ขยายจุดตรวจคุณภาพน้ำและตะกอนบริเวณใกล้พื้นที่ขุดตัก เพื่อให้มีข้อมูลทางวิทยาศาสตร์รองรับการประเมินผลกระทบ ทั้งในปัจจุบันและระยะยาว

“อย่างน้อยควรตรวจสอบว่ากิจกรรมที่เกิดขึ้นเป็นเหมืองทราย เหมืองทอง หรืออะไร และมีการใช้สารเคมีหรือไม่ รวมถึงควรเพิ่มจุดตรวจน้ำและตะกอนใกล้พื้นที่ที่มีข้อสงสัย” อาจารย์อริศรากล่าว

นอกจากนี้ยังเสนอให้คณะกรรมการแม่น้ำโขงแห่งชาติไทยพิจารณานำประเด็นนี้เข้าสู่การหารือในกรอบ MRC โดยอ้างอิงความตกลงว่าด้วยความร่วมมือเพื่อการพัฒนาลุ่มแม่น้ำโขงอย่างยั่งยืน พ.ศ. 2538 ซึ่งมีข้อกำหนดเกี่ยวกับการป้องกันผลกระทบต่อคุณภาพน้ำ รวมทั้งคำสั่งของนายกรัฐมนตรี สปป.ลาว ที่ 6 ที่ออกเมื่อเดือนมีนาคม 2568 เกี่ยวกับการห้ามกิจกรรมร่อนทองในแม่น้ำโขง โดยเสนอให้ตรวจสอบว่ากิจกรรมที่พบในปัจจุบันอยู่ภายใต้ข้อห้ามดังกล่าวหรือได้รับอนุญาตตามกฎหมายลาวหรือไม่

#เชียงราย #เชียงของ #แม่น้ำโขง #บ้านเมืองกาญจน์ #บ้านปากงาว #ห้วยทราย #บ่อแก้ว #ไทยลาว #เหมืองทอง #ขุดทราย #นิวัตน์ร้อยแก้ว #อริศราเหล็กคำ #กลุ่มรักษ์เชียงของ #มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง #MRC #เขื่อนปากแบง #สารโลหะหนัก #มลพิษข้ามพรมแดน #ข่าวเชียงราย #เป็นข่าว #คุณก็เป็นข่าวได้